Zonder woorden

door | mrt 15, 2017 | Column | 0 Reacties

Ik wou dat ik kon schrijven dat de nieuwe film van Hilde Van Mieghem, naar de roman van Tom Lanoye, mij ‘sprakeloos’ heeft gemaakt, maar dat zou a) een wel zeer goedkope woordspeling zijn en, vooral, b) ik heb de film nog niet gezien, want die komt pas woensdag in de zalen. Ik las wel eensluidend positieve commentaren van wie de film al wel mocht zien op een persvisie of in avant-première: Sprakeloos maakt je blijkbaar sprakeloos. (Voilà, daar is die goedkope woordspeling dan toch…)

Ik hou van Tom Lanoye. De Wase slagerszoon met een brilletje is precies vijf maanden ouder dan ik, dat schept een ongewilde band. Al was het maar: generatiegenoten. Ik heb, vanop respectabele afstand, Lanoye zien debuteren als schrijver, als performer, als acteur (De Zwarte Komedie!) en als media-orakel. De driedubbel aangedikte Wase ‘a’ nam ik er voor lief bij, het zorgde ervoor dat hij zijn woorden nog meer spuugde dan eigenlijk bedoeld was. En als linkse jongen knikte ik vaak, om – onzichtbaar voor de schrijver – aan te geven dat ik het meestal met hem eens was.

Kleine zelfstandige, noemde hij zichzelf algauw: de grote baas van de nv L.A.N.O.Y.E. Een ondernemer, een woord met een vieze bijklank in de duistere jaren tachtig van de vorige eeuw. Hij trouwde met zijn vriend, vertaalde geheel eigenwijs Shakespeare, fulmineerde in ontelbare columns en werd verliefd op Zuid-Afrika, waar hij een deel van het jaar ging wonen en werken. Af en toe maakte ik me een beetje boos op hem. Met name omdat zijn kritiek nogal eenzijdig was: altijd op rechts (daar valt veel voor en over te zeggen!), zelden op links (daar valt óók wel veel over te schrijven), tenzij dan om de versnippering van groen en rood te hekelen.

“Wat het goddelijke monster Lanoye voortdurend doet is vanuit de denkbeeldige intellectuele suprematie van gelijkgezinden ongenuanceerde kritiek spuien op andersdenkenden”, permitteerde ik mezelf ooit te schrijven. “En hoeveel ik ook hou van de polemische schrijfstijl en de gespleten en bescheten humor die hij blijft tentoonspreiden, je mag niet zomaar denken dat inmiddels al meer dan dertig procent van de Vlamingen er voor spek en bonen bij lopen.” En nog: “Ik begrijp dat Tom Lanoye geregeld woest is, maar ik vind zijn eenzijdige en voorspelbare aanpak achterhaald. Een échte linkse intellectueel zou ook kritisch zijn voor zijn politieke vrienden, die geen eigen smoel meer hebben: alles eender, zeg maar. Ik zou het toejuichen mochten hij en gelijkgezinden de openheid van geest vertonen door niet alleen naar de overkant te spuwen, over de Canadese muur, maar dat ze ook voor de eigen deur zouden vegen.”

Maar genoeg over mezelf, want vergeleken met de gedreven polemist Lanoye ben ik maar een skribbelaar. Ik ga zeker kijken naar Sprakeloos, een film naar een boek dat mij enorm heeft bekoord. En ik hoop dat Lanoye, die drie jaar en drie maanden geleden op deze eigenste plek liet optekenen dat hij zo op zijn moeder lijkt, niet hetzelfde overkomt als de vrouw die hem op 27 augustus 1958 ter wereld bracht. Panisch werd hij bij die gedachte, zo getuigde hij toen. “Dat is echt wel een schrikbeeld. Mijn moeder leed aan afasie. Maar die aandoening heeft verschillende vormen. Het is zoals een harde schijf waar je een kras op zet, maar elke kras is anders. Mijn moeder had één van de wreedste vormen. Als ze sprak, dacht ze dat ze goed Nederlands sprak maar het was totale wartaal. En als iemand sprak tegen haar, kon ze dat ook niet meer begrijpen. Dus ze kon geen tv kijken, niet lezen, niet spreken, niet luisteren. Een totaal isolement. Dat moet verschrikkelijk zijn.”

Meer nog: dat moet onmenselijk zijn. Je wenst het je ergste vijand niet toe. En al zeker niet een geliefde schrijver met een zeer interessant œuvre. Zorg ervoor dat wij sprakeloos blijven en jij nooit zonder woorden valt, beste Tom. Dan is het goed.

 

Lees het portretinterview met Tom Lanoye op Intervista.

Foto: © James Arthur Photography

 

Onze columnist Frank Van Laeken, onafhankelijk publicist/journalist/maandanser met een mening/boek, laat maandelijks zijn licht schijnen over één van de Intervista-geïnterviewden.

Volg Frank op Twitter of bezoek zijn website.

Pin It on Pinterest

Shares